Zasiądźcie bliżej ognia, druhowie. Niech blask dębowych szczap rozgoni mrok, co pełznie od starorzeczy Odry. Wsłuchajcie się w szum wiatru? On niesie echa dawnych wieków, gdy nasze grody w Obiszowie, Chobieni i Gostyniu tętniły życiem, a srebro z dalekiego Wschodu brzęczało w sakwach naszych kupców. Dziś opowiem wam o przedmiocie, który nosi w sobie tajemnicę wyższą niż zwykłe żelazo. Opowiem wam o gostyńskim nożu i o tym, jak małe kłęby metalu potrafią opowiedzieć historię o potędze Dziadoszan.
W sercu Krainy Łęgów Odrzańskich, pod warstwami czarnej ziemi, archeolodzy odnaleźli klucz do zrozumienia świata dawnych elit. Poznaj historię noży wolutowych i dirhemów – skarbów plemienia Dziadoszan, które świadczą o tym, że nasi przodkowie nie byli jedynie prostymi rolnikami, lecz graczami na wielkiej mapie ówczesnej Europy.
Posłuchajcie szeptu popiołów… Wy, ludzie nowych czasów, patrzycie na nóż jak na zwykłe narzędzie. Lecz dla nas, Słowian, każdy metal wykuwany w świętym ogniu Swaroga miał duszę. Spójrzcie na ten nóż odnaleziony na Kowalowej Górze w Gostyniu. Jego rękojeść nie kończy się zwyczajnie. Jest rozkuta i zwinięta w dwa misterne ślimaki – woluty. Wy zowiecie to nożem wolutowym, my zaś widzieliśmy w tym znak „S”, pieczęć równowagi i siły samego Żmija.
Dlaczego ten nóż jest tak ważny? Otóż takie ostrza – znajdywane również w naszym grodzie w Chobieni – nie należały do byle kogo. To nie były noże do rąbania drewna czy sprawiania ryb. To był atrybut statusu. Kto nosił przy pasie nóż wolutowy, ten należał do starszyzny, do elity wojowników, którzy mierzyli się wzrokiem z posłańcami cesarza czy książętami z Czech i Moraw. Badania, o których piszą mędrcy z Chruścielowiska, wskazują, że te noże to компоненты (komponenty) kultury, które łączyły nas z potężnym państwem wielkomorawskim. To dowód, że Dziadoszanie nie żyli w izolacji, lecz ich wpływy sięgały daleko na południe.
Lecz nóż to nie wszystko. Usłyszcie teraz brzęk metalu w dłoniach wołcha? To dirhemy. Srebrne monety z dalekiego kalifatu, z napisami w języku, którego nie rozumie żaden las w naszej krainie. Odnaleziono je w Obiszowie i Chobieni. Jak trafiły nad Odrę? Przyniosła je rzeka. Odra była naszym oknem na świat, autostradą, którą płynęło bogactwo. Dirhemy świadczą o tym, że Dziadoszanie byli ludem zamożnym, handlującym skórami, miodem i niewolnikami w zamian za najczystsze srebro Wschodu.
Tajemnica Gostynia, tej Kowalowej Góry, jest jednak głębsza. Niektórzy badacze spierają się: czy był to tylko gród obronny, czy może miejsce święte, ośrodek kultu, gdzie noże wolutowe i topory typu „bradatica” składano w ofierze bogom?. Znaleziska te, wraz z bogato zdobioną ceramiką dalkowsko-obrzańską, malują obraz społeczeństwa zorganizowanego, dumnego i świadomego swej wartości.
Kiedy trzymam w ręku replikę takiego noża, czuję chłód stali i ciepło historii. To nie jest zwykły zabytek. To dowód, że tu, nad Odrą, żyli ludzie, których kunszt rzemieślniczy i ambicje polityczne mogły równać się z największymi centrami ówczesnego świata. Jesteśmy Dziadoszanie – ludzie, którzy potrafili przekuć darniową rudę w symbole potęgi, a rzekę w szlak bogactwa.
Niech ogień Swarożyca wciąż płonie w waszych sercach, a pamięć o gostyńskich mistrzach żelaza niech nigdy nie wygaśnie w Krainie Łęgów Odrzańskich.
Ciekawostka historyczna
Czy wiedzieliście, że noże wolutowe (zwane też nożami z rękojeścią zakończoną wolutami) są uważane za jeden z najbardziej zagadkowych elementów kultury materialnej Słowian? Przez lata sądzono, że mają one pochodzenie awarskie, jednak najnowsze badania archeologiczne przeprowadzone m.in. w Gostyniu i Chobieni wykazują ich ścisły związek z elitami słowiańskimi okresu plemiennego (IX-X wiek). Co więcej, obecność w tym samym kontekście topora typu „bradatica” (brodatego topora) potwierdza silne powiązania plemienia Dziadoszan z kręgiem kultury wielkomorawskiej i czeskiej, co rzuca zupełnie nowe światło na stopień militaryzacji i politycznego wyrafinowania tego regionu przed powstaniem państwa Piastów.
A Ty, czy miałeś kiedyś w ręku przedmiot, który wydawał się mieć własną duszę i historię? Czy w Twojej okolicy odkryto kiedyś ślady dawnych grodzisk lub tajemnicze artefakty? Podziel się swoimi odkryciami w komentarzu! Niech szept Dziadoszan ożyje dzięki Waszym opowieściom!
Na podstawie:
- Portal Chruścielowisko (chruscielowisko.org) – artykuły o kulturze materialnej Dziadoszan.
- Nowakowski D., Alternatywna próba interpretacji funkcji zespołu osadniczego z Gostynia pod Głogowem, [w:] Sacrum pogańskie – Sacrum chrześcijańskie, Warszawa 2010.
- Biermann F., Kieseler A., Nowakowski D., Grodzisko plemienne w Chobieni gm. Rudna w świetle badań archeologicznych 2010 r., Wrocław-Głogów 2014.
- Nowakowski D., From a Slavic stronghold to a medieval town – the example of Chobienia, [w:] Funkcje grodów w państwach wczesnośredniowiecznej Europy Środkowej, Wrocław-Głogów 2014.
- Czapla K., Dziadoszanie. Plemię zamieszkujące ziemię głogowską we wczesnym średniowieczu, Głogów 2007.
- Gołdowski K., Magiczny Świat Słowian.
- Gieysztor A., Mitologia Słowian.
